روانپزشکان ممکن است در دادگاه‌ها به دو صورت در جایگاه شهود قرار گیرند:

- شهادت عادی:

روانپزشک در این جایگاه همچون یک شاهد معمولی عمل می‌کند. هر روانپزشکی با هر سطح از تخصص می‌تواند در این نقش انجام وظیفه نماید.

- شهادت تخصصی:

اصطلاح 'شاهد متخصص' بیانگر این مسئله است که صلاحیت روانپزشک برای انجام فعالیت‌های تخصصی، مورد قبول دادگاه و طرفین دعوا می‌باشد و این مسئله با میزان مهارت واقعی یا فرضی پزشک در یک زمینه خاص، ارتباطی ندارد. یک شاهد متخصص می‌تواند از اطلاعات موجود نتیجه‌گیری‌هائی نماید و در نهایت نظر خود را ارائه دهد. نقش شاهدان متخصص در تعیین استاندارد مراقبت و حد منطقی درمان در روانپزشکی قابل توجه است.

- بازپرسی مستقیم و غیرمستقیم (direct examination and cross-examination):

روانپزشکان بعد از ادای سوگند در دادگاه به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم مورد بازپرسی قرار می‌گیرند.

۱. بازپرسی مستقیم:

عبارت از سؤال مستقیم از روانپزشک توسط وکیل طرفی است که شاهد، برای شهادت به نفع او به دادگاه اظهار شده است. عموماً این سؤالات به‌صورت کلی می‌باشند و پاسخ‌های طولانی دارند.

۲. بازپرسی غیرمستقیم:

سؤال از شاهد توسط وکیل طرف مقابل معمولاً این سؤالات، طولانی و احتمالاً جهت‌دهنده می‌باشند و پاسخ به آنها به‌صورت 'بله' یا 'نه' است.

- ارزیابی بیماران به دستور دادگاه:

در این‌گونه موارد قاضی از پزشک می‌خواهد تا به‌عنوان مشاور دادگاه عمل کند. از آنجائی‌که اطلاعات بالینی به‌دست آمده احتمالاً به دادگاه ارائه داده خواهند شد، پزشکان، دیگر همچون طبابت خصوصی، آن حالت رازداری را با بیمار خود نخواهند داشت. بنابراین ایشان از نظر اخلاقی موظف هستند تا این مسئله را در ابتدای مصاحبه به بیماران خود اطلاع دهند و مطمئن شوند که بیماران درک می‌کنند که اطلاعات به‌دست آمده محرمانه نیستند و از مصاحبه ایشان، گزارش تهیه خواهد شد.

- سنجش میزان قابلیت اعتماد شاهدان:

قاضی تحقیق ممکن است به درخواست یکی از طرفین دعوا، با معاینه روانپزشکی شاهدان موافقت کند. البته روانپزشکان نمی‌توانند میزان راستگوئی شخص را تعیین کنند، اما می‌توانند عوامل شخصیتی و روان‌شناختی تأثیرگذار بر نحوه ارائه اطلاعات را مورد بحث قرار دهند.

منبع: ویستا